Ảnh: thiết kế Thành Luân

Nên bỏ kỳ thi tốt nghiệp phổ thông giữ lại kỳ thi tuyển sinh vào đại học

Trong chương trình giao lưu tại Lễ ký kết thành lập "Tủ sách toán học VIASM"  tổ chức tại Hà Nội, GS Ngô Bảo Châu đã trả lời những câu hỏi, thắc mắc của sinh viên và người yêu toán. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dạy và học toán đúng cách cũng như xuất bản giáo trình toán cấp học của Việt Nam nhằm giải quyết các vấn đề về chuẩn hóa, xây dựng một hệ thống kiến thức thống nhất cho toán học hiện đại.

Để tổ chức một kỳ thi quốc gia, chúng ta phải dùng một đề thi cho học sinh trên toàn quốc, trong khi đó trình độ học sinh của mỗi tỉnh/thành cũng như đòi hỏi của mỗi địa phương mỗi khác. Nông thôn khác với thành thị, miền núi khác với đồng bằng…

GS Ngô Bảo Châu cũng đã bày tỏ quan điểm về sự tồn tại của các kỳ thi. Ông nói: "Tôi nghĩ vấn đề của chúng ta là chúng ta chỉ có kỳ thi, tất cả đều dựa vào kết quả của một kỳ thi".

Trong xã hội, việc sàng lọc, sắp xếp, từ đó tạo ra đẳng cấp là những chuyện không thể tránh khỏi. Chính vì thế mà cần phải có những kỳ thi trung thực để đạt được mức độ công bằng cao nhất.

GS Ngô Bảo Châu cũng đã bày tỏ quan điểm về sự tồn tại của các kỳ thi. Ông nói: "Chúng ta sai lầm là bắt các em học và luyện thi hùng hục, tiêu diệt hết cả bản năng khám phá của các em. Ngay cả việc học toán cũng có những bài toán đố, thử thách. Tôi thích toán từ lớp 6, lý do là không giải được bài, rất bực mình, tức nên cố giải được thì thôi".

Ảnh: thiết kế Thành Luân

Giáo sư Ngô Bảo Châu trả lời phỏng vấn báo Tiền Phong:

 Việc Bộ GD&ĐT muốn tất cả mọi nơi đều đạt một ngưỡng tiêu chuẩn không có gì sai, nhưng thực tế có cho phép làm điều đó?

Tôi nghĩ là không. Nếu vậy mà chúng ta vẫn áp đặt, buộc phải có một kỳ thi chung thì các địa phương đành phải làm theo cách để con em của họ đỗ. Khi giữa mong muốn của trung ương (về trình độ) và thực tế địa phương (về nhu cầu) có độ lệch sẽ nảy sinh mâu thuẫn mà mâu thuẫn này lại được giải quyết trong thực tế bằng những tiêu cực không ai muốn. Quyết tâm chính trị nếu có giải quyết được vấn đề này thì chỉ trong tầm ngắn hạn một, hai năm. Muốn đạt hiệu quả lâu dài, chúng ta phải thay đổi về mặt phương pháp.

Lập luận của Bộ GD&ĐT là có tổ chức thi, học sinh mới chịu học, giáo sư nghĩ sao?

Vấn đề là họ muốn các em học cái gì? Nếu học để thi thì kéo theo việc học thêm và đủ thứ vấn đề khác, tất cả những điều đó gây nên sự bất bình trong xã hội mà không đi đến đâu cả. Tổ chức thi để học sinh học những cái các em không muốn học thì có nên thi không?

Dư luận cho rằng, kỳ thi đầu vào đại học vẫn còn đảm bảo được sự nghiêm túc, sự phân loại học sinh. Việc chuyển một kỳ thi (khả năng lớn là đưa về địa phương thực hiện) liệu có thể xảy ra tiêu cực hay không và đánh mất nốt kỳ thi được coi là lành mạnh của giáo dục VN?

Thứ nhất, trong hai kỳ thi thì kỳ thi ĐH được hầu hết mọi người công nhận đảm bảo hơn về sự trung thực. Sẽ không thực tế chút nào khi muốn bỏ một kỳ thi đang được làm tốt để chỉ thực hiện một kỳ thi vốn dĩ được làm không tốt. Lý do người ta đưa ra là nhiều nước chỉ thi tốt nghiệp mà không thi ĐH và chúng ta muốn áp dụng mô hình như vậy.

 Về mặt lý thuyết thì có vẻ ổn, nhưng tôi e rằng, thực tế chúng ta sẽ không thực hiện được việc này một cách hiệu quả. Bất kỳ kỳ thi nào cũng cần được ưu tiên hàng đầu về sự trung thực, không nên ưu tiên chuyện nó đúng vào mô hình gì đó hay không. Phải coi tính trung thực là kim chỉ nam của mọi kỳ thi.

Thứ hai, chìa khóa cho phát triển ĐH Việt Nam vẫn là vấn đề được tự chủ, trong đó có tự chủ về tuyển sinh. Không nên ép tất cả các trường tuyển sinh dựa vào kết quả của kỳ thi phổ thông hay một kỳ thi trung gian nào đó. Có thể để cho những trường nhỏ, hoặc những trường chưa đủ trình độ tổ chức một kỳ thi tuyển sinh… được tham gia một kỳ thi tuyển sinh chung. Còn những trường lớn đủ tự tin, đủ khả năng đảm bảo sự tự chủ của mình thì để cho họ tự tổ chức kỳ thi của họ.

Bộ GD&ĐT đã có công bố dự thảo phương án tổ chức một kỳ thi quốc gia, riêng về môn thi, Bộ đưa ra ba phương án để dư luận góp ý. Giả sử việc tổ chức một kỳ thi quốc gia đã được quyết định thì giáo sư ủng hộ phương án nào?

Tôi không có ý định góp ý cho từng phương án cụ thể, vì theo tôi, để làm được việc này, cần phải có thời gian nghiên cứu kỹ càng và đòi hỏi người góp ý là những nhà chuyên môn trong lĩnh vực kiểm tra, đánh giá.

Nếu để cho các trường ĐH tự tổ chức thi tuyển sinh thì dư luận lại e ngại thí sinh phải tham gia quá nhiều kỳ thi trong một năm, giáo sư nghĩ sao?

Chính vì vậy mà tôi mới cho rằng, mọi cải cách nên làm dè dặt, không nên thay đổi một cách đột ngột trong phạm vi rộng. Với kỳ thi tốt nghiệp phổ thông, nếu bỏ được thì nên bỏ, khi mà việc tổ chức thi không đem lại lợi ích gì cả ngoài việc hao tổn tài nguyên của xã hội. Còn kỳ thi ĐH hiện tại không quá tệ, ít nhất về sự trung thực thì nên duy trì, nhưng không phải với tất cả các trường. Một số trường được coi là “trọng điểm” nên cho họ thí điểm tuyển sinh riêng nếu họ tham vọng làm việc đó.

Về mặt nguyên tắc, để đạt được cái tối ưu thì mỗi trường nên làm một cách khác nhau, có một sự phối hợp trên quy mô quốc gia để các kỳ thi không chồng chéo lên nhau. Các nước khác thì các trường vẫn tự tuyển sinh.

Ảnh: thiết kế Thành Luân

Dùng quá lâu giải pháp tình thế sẽ dẫn tới nhiều hệ lụy

Có ý kiến cho rằng, nên thực hiện mô hình giáo dục ĐH hình chóp, nghĩa là mở rộng đầu vào ĐH và siết chặt đầu ra để kiểm soát chất lượng, giáo sư nghĩ sao?

Tôi không hoàn toàn tin vào lý thuyết đó. Vì nhiều lý do, trong đó có lý do kinh tế, nhiều trường rất muốn có đông sinh viên. Tuy nhiên, theo quan sát của tôi, với những trường đã khẳng định được chất lượng, tên tuổi thì việc tuyển chọn ngặt nghèo đầu vào hết sức quan trọng, kể cả sau đó họ tiếp tục sàng lọc, tiếp tục việc đào tạo nghiêm túc.

 Rõ ràng, việc tuyển chọn đầu vào nghiêm ngặt là thực tế không thể chối cãi được của những trường có tên tuổi, thậm chí nhờ vậy mà họ trở nên nổi tiếng hơn. Chúng ta ai cũng mong muốn người trẻ nào cũng được hưởng điều kiện đào tạo tốt như nhau, nhưng thực tế không thể nào như vậy.

Trong xã hội, việc sàng lọc, sắp xếp, từ đó tạo ra đẳng cấp là những chuyện không thể tránh khỏi. Chính vì thế mà cần phải có những kỳ thi trung thực để đạt được mức độ công bằng cao nhất.

Chính giáo sư và nhiều nhà khoa học từng khẳng định con người là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, vậy làm thế nào thay đổi nhanh chất lượng con người trong hệ thống giáo dục ĐH?

Nhanh thì không nhanh được, nhưng chắc chắn phải bắt đầu những chính sách với cán bộ trẻ để tạo nguồn lao động cho các trường ĐH một cách thông thoáng hơn, xóa bỏ hoàn toàn tính chất cục bộ địa phương hiện tại cho các trường.

Thứ hai, tôi lại quay về vấn đề tự chủ, phải làm sao để các trường ĐH có khả năng định hướng ưu tiên về khoa học của mình. Mỗi một trường phải có một ưu tiên và làm sao để có khả năng hiện thực hóa những ưu tiên đó.

Ảnh: thiết kế Thành Luân