Hàng loạt gameshow giải trí dành cho trẻ em, mà thực chất ăn theo độ nóng của phiên bản truyền hình thực tế dành cho người lớn, như: Giọng hát Việt nhí, Thần tương âm nhạc nhí, Tuyệt đỉnh song ca, Tiếu lâm tứ trụ, Sao nối ngôi, Vua đầu bếp nhí, Bước nhảy hoàn vũ nhí, Chung sức Kids, Người hùng tí hon, Tìm kiếm tài năng MC nhí - Young MC Talent, Young hit Young beat - Nhí tài năng, Con biết tuốt, Bố ơi, mình đi đâu thế, Cha con hợp sức, Vũ điệu tuổi xanh, Thần tượng tương lai…

 

Hồ Văn Cường, quán quân đầu tiên của Thần tượng âm nhạc nhí.

 

Tại sao đài truyền hình quốc gia, cũng như các đài truyền hình địa phương lại ra sức chiếm lĩnh các khung giờ đẹp để phát sóng các gameshow nhí? Câu trả lời là: Lợi nhuận! Khi một thị phần truyền hình mới được khai phá với công cụ là các gameshow truyền hình giải trí, dành cho thiếu nhi, ngay cả tên gọi thôi cũng đã thắp lên một thứ ám ảnh rồi. Ám ảnh về chiến thắng, được làm “thần tượng”, là lên ngôi “vua”, là quán quân… Ám ảnh về một thứ hào quang, mà chính hiểu biết của người lớn cũng chưa thể đong đếm được, chứ đừng nói đến sự thánh thiện của một thế hệ tuổi thơ. Sau cùng, là ám ảnh được nổi tiếng, triệu người nghe và triệu triệu người xem.

 

Sâu xa hơn, phía sau sự nổi tiếng là cảm giác vinh quang tuổi nhỏ tài cao, hiểu theo nghĩa là: sớm kiếm được nhiều tiền (từ giải thưởng, đi show). Phương Mỹ Chi giúp gia đình thoát nghèo bằng con đường đăng quang quán quân Giọng hát Việt nhí, một bước thành sao, rồi đi diễn triền miên. Cô bé này từng tâm sự: “Khi trở thành ca sĩ nổi tiếng, nhiều khi không thể chạy chơi loanh quanh trong xóm như những bạn cùng trang lứa, và luôn được người lớn nhắc nhở phải cư xử sao cho đúng với hình ảnh của một ngôi sao”. Hồn nhiên của con trẻ phải sớm được “đánh cắp” với ý nghĩ về cách thức tạo dựng một hình ảnh lớn hơn, có giá trị hơn: một ngôi sao giải trí.

 

Ku Tin, sao nhí đang rất hot sau khi tham gia hàng loạt gameshow nhí.

 

Nụ cười của trẻ em khi tham gia gameshow giải trí, hồn nhiên cũng có, mà diễn đến mức đạt chuẩn chiêu thức cũng nhiều. Nước mắt của trẻ con khi khóc cho khán giả xem, khóc cho khán giả khóc cùng, cũng lắm. Truyền thông đã khai sinh đã một từ mới “nước mắt câu rating”. Rating thì “câu” quảng cáo, vậy thì cũng dễ hiểu vì sao nhà sản xuất, đạo diễn chương trình lại tìm cách đóng gói cảm xúc của trẻ thơ trên các sân chơi truyền hình nhiều lợi nhuận như thế. 

Nước mắt, nụ cười câu rating khác hẳn việc cậu bé tuổi lên 5 vác cần câu ra ao để câu được cá thì reo vui, mà câu trượt cá thì thẫn thờ, tiếc nuối. 

 

Việc tham gia các gameshow nhí, đòi hỏi thời gian và sức lực của trẻ nhỏ, đòi hỏi cả việc thí sinh phải rắn rỏi vượt qua các giác bị áp lực, chịu căng thẳng trường kì.  Bầu bĩnh và đáng yêu, Ku Tin, bé trai 4 tuổi, từng tham gia “Người hùng tí hon”, “Thách thức danh hài”, giờ trở thành gương mặt quảng cáo của nhiều thương hiệu và em còn được mời tham gia đóng phim “Cao thủ ẩn danh”. Ku Tin hát  “Hồn quê”, “Áo trắng Cà Mau”, “Cây cầu dừa”, “Nối lại tình xưa”... cùng clip tranh tài trong 2 game show cậu bé tham gia đang được cộng đồng mạng xem rất nhiều. Nhưng Ku Tin sức khỏe có hạn, không phải và cũng không nên răm rắp đón nhận mọi lời mời từ đối tác. Chuyện Ku Tin từng bỏ cuộc ở “Thử tài siêu nhí” vì lịch tập và ghi hình dày đặc, giọng khàn, thể trạng không còn linh hoạt thật đáng ngẫm nghĩ. Tuổi thơ của Ku Tin khi tham gia gameshow có hai mặt: Nổi tiếng dễ dàng trên cộng đồng mạng- vô số người tung hô và mệt mỏi-chỉ bản thân Ku Tin mới biết mình chịu cảm giác này như thế nào. Tuổi thơ nhỏ bé sớm đi vào một guồng quay của gameshow, thì lấy đâu thời gian cho con trẻ vô tư và “biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan” đây?

 

An Khang, 4 tuổi, tham gia “Thách thức danh hài” mùa 2, làm nóng YouTobe khi hát “Vợ người ta” (hít của Phan Mạnh Quỳnh), thu hút hơn 5 triệu lượt xem. Tại sao phụ huynh lại dễ dãi cho An Khang hát nhạc người lớn? Và cũng như bao gương mặt thí sinh nhí tham gia gameshow khác, đã hát bolero khi mà độ trải nghiệm của trẻ con không thể nào thay thế một tâm trạng nhập tâm của ca sĩ hát nhạc tình? Hệ lụy nhãn tiền là trẻ mất dần sự ngây thơ, sự trong veo của cảm xúc, “chín” sớm, thay vào đó là trẻ cố định hướng cuộc sống theo một kiểu mới thiếu cân bằng, thiếu kiểm soát và nhiều yếu tố “ảo”. 

 

An Khang, cậu bé mê diễn hài vụt sáng thành sao khi tham gia gameshow nhí.

 

Gameshow ồ ạt phát sóng trên truyền hình, nhưng thiếu việc định hướng các giá trị, mải chạy theo lợi nhuận thì cuộc chơi dần tẻ nhạt, rồi chìm vào quên lãng sau thời gian “bội thực”. Công chúng có quyền lựa chọn, làm sao đủ tỉnh táo để lựa chọn và giải quyết một vấn đề: Chúng ta cần những gameshow có tính giáo dục cao, đặc biệt là định hướng các giá trị của nghệ thuật.